Niepłodność

Kiedy psychologia może pomóc w problemach związanych z niepłodnością.

Niepłodność jest problemem dotykającym coraz większą liczbę osób. Tymczasem w myśleniu wielu osób, jest to temat intymny, wręcz wstydliwy. Dlatego też w wielu środowiskach nie rozmawia się o nim, co powoduje, że dotknięte nim osoby mają niewielkie możliwości uzyskania wiedzy związanej z samym problemem oraz otrzymania wsparcia emocjonalnego.

Psychologia może pomóc i w obszarze zrozumienia czynników psychicznych związanych z niepłodnością, i w aspekcie możliwości wsparcia psychicznego.

Czy niepłodność może być spowodowana czynnikami psychicznymi?

Bardzo często w naszym myśleniu psychika i ciało są od siebie oddzielone, tak jakby były to dwie zupełnie inne rzeczywistości. Tymczasem przyglądając się naszemu codziennemu doświadczeniu widzimy, że są one ze sobą ściśle powiązane i nieustannie na siebie wpływają np. kiedy jestem głodna, nie jestem w stanie myśleć, przed stresującą rozmową o pracę może rozboleć mnie brzuch itp.). Takie całościowe spojrzenie na człowieka potwierdzają nowe badania naukowe skupione na odkrywaniu związków między tym, co dzieje się na poziomie psychicznym a funkcjonowaniem naszego organizmu (np. psychoneuroimmunologia).

Stres

Od dawna wiadomo, że stres ma ogromne znaczenie dla płodności. Organizm kobiety „broni się” przed ciążą, jeżeli jest osłabiony i w stanie zagrożenia. Stres psychiczny jest dla organizmu oznaką zagrożenia. Dlatego pozostając w stresie, szczególnie w stresie długotrwałym, mamy mniejsze możliwości zajścia w ciążę. Podobnie sprawa ma się z płodnością u mężczyzn, Stres wpływa w niekorzystny sposób na produkcję nasienia i może być przyczyną niepłodności.

Żyjemy w społeczeństwie, w którym poziom stresu jest bardzo wysoki. Problem polega często na tym, że nie mamy świadomości, negatywnych oddziaływań z tym związanych i nie potrafimy się przed nimi bronić. Ignorujemy okoliczności, które są dla nas niszczące, ponieważ często nie możemy sobie wyobrazić, że można je zmienić.

Czym jest stres? Według definicji, jest to „dynamiczna relacja adaptacyjna pomiędzy możliwościami jednostki, a wymogami sytuacji”  Oznacza to,  że stres pojawia się w  tych sytuacjach, gdzie nasze możliwości spotykają się z wymogami otoczenia i stajemy wobec wyzwania, z którym chcemy sobie poradzić. Zasadniczo stres jest nieodłączną częścią naszego życia i może mieć pozytywny wpływ na nasz rozwój. Problem zaczyna się wtedy, gdy nasze możliwości nie są wystarczające do poradzenia sobie z wymaganiami sytuacji. W „normalnej” sytuacji schemat wygląda następująco: napotykamy nową, trudną sytuację, mobilizujemy się i rozwiązujemy ją (likwidując problem lub ucząc się nowych możliwości radzenia sobie z nim), przywracając w ten sposób równowagę. Czasem jednak, okazuje się, że przez długi czas pozostajemy w sytuacji stresowej, gdy pomimo wysiłków, nie udaje nam się zmienić sytuacji ani do niej dostosować. Kiedy przez dłuższy czas mobilizujemy się, utrzymując swoją psychikę i swoje ciało w napięciu, dochodzi do momentu wyczerpania. Mamy wtedy do czynienia ze stresem chronicznym. Wyczerpany organizm pozostaje w sytuacji stresowej i zaczyna radzić sobie coraz gorzej.

Warto zauważyć, że do takiego stanu mogą nas doprowadzić sytuacje, które wcale nie są „obiektywnie trudne”. Trzeba sobie uświadomić, że każdy z nas ma inną wrażliwość i odporność. Co więcej, nawet mały problem trwający bardzo długo i połączony z kilkoma innymi małymi problemami może okazać się zbyt trudny do udźwignięcia. Codzienne stresy okazują się znacznie bardziej szkodliwe niż jednorazowe katastrofy.

Trzeba również pamiętać, że to nie sama sytuacja jest bardziej lub mniej stresująca. Najważniejsza jest nasza interpretacja sytuacji i nasza własna ocena, na ile sytuacja przekracza nasze możliwości.

Co jest oznaką przewlekłego stresu? Jak rozpoznać, że problem radzenia sobie ze stresem występuje u mnie?

Objawami przewlekłego stresu są:

- poczucie przeciążenia

- zmęczenie (chroniczne)

- ogólna drażliwość

- poczucie niepewności

- lęk

- wycofanie z interakcji społecznych

- zaburzenia apetytu

- depresja

- zaburzenia ciśnienia tętniczego

- objawy skórne (wysypki, wypryski)

- bezsenność

- obniżenie popędu seksualnego

- migreny

- problemy z trawieniem (zaparcia, biegunki)

- zaburzenia cyklu menstruacyjnego

Jeśli obserwuję u siebie kilka z powyższych objawów prawdopodobnie jestem pod wpływem chronicznego stresu.

Może to oznaczać, że stosowane sposoby radzenia sobie, nie są wystarczające

Należy sobie w tym miejscu zadać pytanie o to, jak radzę sobie ze stresem? Na ile potrafię się rozluźnić i zrelaksować? Czy uprawiam jakąś formę aktywności fizycznej? Czy spotykam się z ludźmi, którzy mogą udzielić mi wsparcia emocjonalnego? Czy mam jakieś zainteresowania, hobby, które pozwalają mi oderwać się od problemów?

Bardzo istotnym czynnikiem jest również samoocena i przekonania o sobie i świecie. To jak definiuję swoje możliwości radzenia sobie, jest kluczowe w walce ze stresem. Jeżeli dominuje u mnie przekonanie, że „nie daję rady”, „jestem do niczego”, „nie mam wpływu na sytuację” itp. Jestem znacznie bardziej narażony na problemy wynikające ze stresu.

I właśnie na tym poziomie możemy uzyskać pomoc psychologiczną. Psycholog może pomóc zdiagnozować problem, wypracować bardziej skuteczne metody radzenia sobie ze stresem, a wreszcie, zmienić schematy myślenia, które sprawiają, że jesteśmy narażeni na stres.

Zaburzenia lękowe

Kolejnym czynnikiem psychicznym, który może być przyczyną niepłodności są różnego rodzaju zaburzenia psychiczne. Czasem nasza psychika „broni się” przed podjęciem roli rodzicielskiej. Bardzo często, na poziomie świadomych deklaracji – chcemy mieć dziecko, tymczasem nasze głębokie schematy myślenia, często nieuświadomione, utrudniają nam realizację tego dążenia.

Omówię tutaj bardziej szczegółowo zaburzenia lękowe ze względu na dużą częstotliwość ich występowania.

Przyjście na świat dziecka powoduje ogromną zmianę życiową u jego rodziców. U osób, które cierpią z powodu zaburzeń lękowych, taka zmiana może być zbyt trudna. Nasze doświadczenia z dzieciństwa, relacje z rodzicami, mogą być źródłem przekonania, że nie będziemy w stanie poradzić sobie z rolą rodzicielską.

Może też się zdarzyć, że lęk jest związany z utratą wyłączności w relacji z partnerem. Dziecko staje się rywalem, który sprawi, że nie będziemy mogli dostawać od partnera wystarczająco dużo zainteresowania i czasu. Lęk przed utratą relacji z partnerem (w takiej formie, jaką ma ona obecnie) może utrudniać poczęcie dziecka.

Źródłem lęku może być przekonanie, że współmałżonek nie jest osobą, na której możemy polegać i w związku z tym nie będziemy w stanie poradzić sobie z nowymi obowiązkami. Może się również pojawiać lęk przed utratą partnera (porzuceniem, śmiercią).

Każdy z nas ze swoją indywidualną historią życia i sposobami reagowania może inaczej postrzegać sytuację rodzicielską. Podane powyżej przykłady są jednymi z wielu możliwych lękowych przekonań utrudniających zostanie rodzicem.

Jak zauważyć, że lęk utrudnia rodzicielstwo? Niektóre trudności widoczne są już na poziomie mówienia o posiadaniu dziecka. Warto się zastanowić, czy widzę na horyzoncie więcej problemów czy radości z tym związanych.

Często lęk wyraża się poprzez ciało. I tutaj sama niepłodność może być takim sposobem komunikowania problemu. Nasze ciało poprzez to, że nie pozwala na poczęcie dziecka, sygnalizuje, że coś stoi na przeszkodzie. Przypadki, kiedy nie ma podstaw biologicznych niepłodności mogą należeć do tej grupy.

Inną formą ujawniania się problemu mogą być rozmaite objawy uniemożliwiające współżycie seksualne. Mogą się tu znaleźć problemy z popędem seksualnym oraz bóle utrudniające współżycie (w tym bóle głowy).

Czasami szczególne formy zachowania mogą świadczyć o problemie. Zdarza się, że z różnych „zewnętrznych” powodów (np. praca), nie można zacząć starać się o dziecko. Zdarzają się przypadki, kiedy osoby nie podejmują współżycia, jednocześnie deklarując chęć starania się o dziecko. Tego typu sprzeczne dążenia widoczne w działaniu, mogą być objawem zaburzeń, które leżą u ich źródeł.

W przypadku istnienia powyżej wspomnianych lub podobnych problemów warto rozpocząć terapię indywidualną lub małżeńską. Może to przynieść pozytywne efekty nie tylko w związku z niepłodnością. Zwykle zaburzenia lękowe wpływają negatywnie na szeroko pojęte funkcjonowanie życiowe.

Problemy wynikające z sytuacji niepłodności

Kolejną grupą trudności, w których można uzyskać pomoc psychologiczną, są kryzysy indywidualne i małżeńskie, które powstały na skutek niepłodności.

Sytuacja niepłodności sama w sobie może stanowić źródło stresu i dodatkowo utrudniać leczenie. Czynnikami, które mogą podnosić poziom stresu są, tak wewnętrzne napięcia (związane z samooceną, poczuciem własnej wartości, lękiem przed odrzuceniem), jak i problemy w relacjach (ze współmałżonkiem, z szerszym otoczeniem społecznym np. rodziną). Już samo leczenie, zmiany hormonalne, konieczność wprowadzenia w nasz dotychczasowy sposób funkcjonowania dyscypliny związanej z leczeniem, może być źródłem stresu.

Diagnoza niepłodności może zmieniać nasze patrzenie na siebie samych. Często mamy przekonanie, że płodność wiąże się z męskością i kobiecością, a posiadanie dzieci świadczy o wartości osoby. Jeśli włączają nam się tego typu sposoby myślenia, to stajemy często wobec poważnego kryzysu.

Ważnym czynnikiem jest również reakcja otoczenia na problem niepłodności. W niektórych środowiskach osoba niepłodna może spotkać się z odrzuceniem, poniżaniem, obojętnością. Taka reakcja może stanowić źródło kryzysu w relacjach. Szczególnie istotne jest wtedy poszukanie wsparcia poza  tym środowiskiem.

Kolejnym niezwykle ważnym obszarem jest relacja małżeńska, która na skutek niepłodności może znajdować się w kryzysie. Problem niepłodności istotnie wpływa na wcześniejsze plany życiowe. Stawia przed małżonkami zadanie zweryfikowania swoich wcześniejszych wyobrażeń i oczekiwań. W takich sytuacjach ważna okazuje się komunikacja między małżonkami. Jeśli przed powstaniem kryzysu występowały trudności w porozumieniu się, to mogą się one nasilić i przyczyniać się do pogłębiania problemu.

 

We wszystkich opisanych sytuacjach można skorzystać z pomocy psychologicznej. Istnieje możliwość uzyskania wsparcia w problemach indywidualnego radzenia sobie z niepłodnością w formie poradnictwa lub terapii. Również kryzysy w małżeństwie można próbować rozwiązywać poprzez uczenie się bardziej skutecznych sposobów komunikacji lub przez terapię małżeńską.

 

Osoby, które chciałyby dowiedzieć się więcej, zapraszam na forum na portalu dla małżeństw niepłodnych Abraham i Sara http://abrahamisara.pl/forum/pytania-do-psychologa/

Małżeństwom rozważającym możliwość adopcji dziecka polecam zapoznanie się z możliwością skorzystania z coachingu (więcej informacji na: http://voluntas.pl/page345623900522ccb1732f13.html).